Anksiyete Nedir? Belirtileri, Türleri ve Tedavisi

Anksiyete Nedir? Kaygı ile Anksiyete Bozukluğu Arasındaki Fark

Anksiyete ne demek? Anksiyete, Türkçede kaygı demektir ve tek başına bir hastalık adı değildir. Sınavdan önce, önemli bir görüşmeden önce ya da bir yakınımız hastalandığında kaygılanmak beklenen bir tepkidir. DSÖ de herkesin zaman zaman kaygı hissedebileceğini belirtir.

Anksiyete bozukluğu nedir? Kaygının yoğunluğu ve süresi olağanın çok üstüne çıktığında konuşulan bir durumdur. DSÖ'ye göre anksiyete bozukluğu olan kişiler hem yoğun hem de aşırı korku ve endişe yaşar; bu belirtiler genellikle uzun bir süre, en az birkaç ay boyunca sürer ve aile, sosyal, okul ya da iş hayatını aksatır. Amerikan Psikoloji Derneği'ne göre de anksiyete bozukluklarında kaygı genellikle aylarca sürer ve ruh hâlini ve gündelik işleyişi olumsuz etkiler. Kaygı bozukluğu nedir sorusunun cevabı da aynıdır: kaygı bozukluğu ile anksiyete bozukluğu aynı durumun iki adıdır.

Anksiyete Belirtileri Nelerdir?

Anksiyete belirtileri hem zihinde hem bedende görülür; DSÖ'nün saydığı belirtiler aşağıdaki iki grupta toplanabilir. Çarpıntı ya da uyku sorunu gibi belirtiler tek başına anksiyete bozukluğu anlamına gelmez; tanıyı hekim koyar.

• Zihinsel ve duygusal belirtiler: odaklanmakta ya da karar vermekte zorlanma, kendini sinirli, gergin ya da huzursuz hissetme, yaklaşan bir tehlike, panik ya da felaket hissi
• Anksiyetenin fiziksel belirtileri: çarpıntı, terleme, titreme, mide bulantısı ya da karın ağrısı, uyku sorunları

Kaygı bozukluğu belirtileri her zaman aynı yoğunlukta olmaz; bazı günler hafifler, bazı günler artar. Belirtilerin birkaç aydır sürmesi ve işinizi, okulunuzu ya da ilişkilerinizi etkilemesi, bir uzmanla konuşmak için önemli bir işarettir.

Anksiyete krizi nedir?

"Anksiyete krizi" gündelik dilde, aniden yükselen yoğun kaygı ve korku anlarını anlatmak için kullanılır; tıbbi bir tanı adı değildir. Anksiyete krizi belirtileri çoğunlukla çarpıntı, terleme, titreme ve yaklaşan bir felaket hissidir; bu ani ataklar panik atak belirtilerine benzer. Panik atağın belirtilerini ve atak anında yapılabilecekleri panik atak nedir yazımızda anlattık.

Anksiyete Bozukluğu Türleri

Anksiyete bozukluğu tek bir hastalık değil, bir grup bozukluğun ortak adıdır. Dünya Sağlık Örgütü'nün hastalık sınıflandırması ICD-11, "anksiyete veya korkuyla ilişkili bozukluklar" başlığı altında şu türleri sayar:

Yaygın anksiyete bozukluğu nedir?

ICD-11'e göre yaygın anksiyete bozukluğunda belirgin kaygı belirtileri en az birkaç ay boyunca, çoğu gün sürer. Kaygı ya genel bir tedirginlik olarak ya da aile, sağlık, para, okul veya iş gibi birçok gündelik konuya yayılan aşırı endişe olarak yaşanır. Kas gerginliği, huzursuzluk, odaklanma güçlüğü, sinirlilik ve uyku sorunları bu tabloya eşlik eder. Sosyal durumlarda yaşanan yoğun kaygıyı ise ayrıca sosyal fobi yazımızda ele alıyoruz.

Anksiyete Neden Olur?

DSÖ'ye göre anksiyete bozuklukları tek bir nedenden değil, sosyal, psikolojik ve biyolojik etkenlerin karmaşık bir etkileşiminden kaynaklanır. İstismar, ağır kayıplar ya da başka zorlayıcı deneyimler yaşamış kişilerde anksiyete bozukluğu gelişme olasılığı daha yüksektir. DSÖ, anksiyete bozukluklarının beden sağlığıyla da yakından ilişkili olduğunu belirtir.

Anksiyete belirtileri sıklıkla çocukluk ya da ergenlik döneminde başlar ve kadınlarda erkeklerden daha sık görülür. DSÖ'ye göre anksiyete bozuklukları depresyon ve madde kullanım bozukluğu riskini de artırır; bu yüzden kaygıyı "geçer" diye beklemek yerine erken destek almak önemlidir.

Anksiyete Nasıl Geçer? Anksiyete Tedavisi

Anksiyete nasıl geçer sorusuna DSÖ'nün cevabı psikolojik tedavidir: DSÖ, psikolojik müdahaleleri anksiyete bozukluklarının temel tedavisi sayar. DSÖ'ye göre en çok kanıt, bilişsel davranışçı terapinin (BDT) ilkelerine dayanan tedavilerdedir. Bunlardan biri de kişinin korktuğu durumla adım adım yüzleşmeyi öğrendiği maruz bırakma terapisidir.

Birleşik Krallık'ın Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmelliyet Enstitüsü (NICE), yetişkinlerde yaygın anksiyete bozukluğu için basamaklı bir tedavi yolu önerir; bu yolun ilk üç basamağı şöyledir:

1. Değerlendirme ve bilgilendirme: Kaygının ne olduğu ve tedavi seçenekleri konuşulur, belirtiler izlenir.
2. Düşük yoğunluklu psikolojik destek: Rehbersiz ya da rehberli bireysel kendi kendine yardım programları ve psikoeğitim grupları.
3. Yoğun psikolojik tedavi ya da ilaç: Bilişsel davranışçı terapi ya da uygulamalı gevşeme; NICE'a göre çoğunlukla haftada bir, birer saatlik 12–15 seans. NICE'a göre bu basamakta psikolojik tedavi ile ilaç arasında kişinin tercihine göre seçim yapılır.

Türkiye'de kaygı bozukluğu tedavisinde tanıyı hekim koyar ve ilaç gerekip gerekmediğine o karar verir; klinik psikolog tanı koyamaz ve ilaç yazamaz, psikoterapiyle çalışır ve bir hastalık söz konusuysa bu çalışma uzman hekimin teşhisi ve yönlendirmesiyle yürür (1219 sayılı Kanun). DSÖ'ye göre seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI) gibi antidepresanlar yetişkinlerde yararlı olabilir; benzodiazepinler ise bağımlılık riski yüksek olduğu için genellikle önerilmez. İki mesleğin yetki farkını psikolog ve psikiyatrist arasındaki fark yazımızda anlattık.

Anksiyete ile Başa Çıkmak: Kaygıyı Azaltan Şeyler

DSÖ, anksiyete ile başa çıkmak için tedavinin yanında günlük hayatta yapılabilecek beş şey önerir. DSÖ'nün önerdiği, kaygıyı azaltmaya yardımcı olabilecek şeyler şunlardır:

• Alkolü bırakmak ya da azaltmak, yasa dışı maddelerden uzak durmak; bunlar kaygıyı artırabilir
• Kısa bir yürüyüş bile olsa düzenli egzersiz yapmak
• Yemek ve uyku düzenini olabildiğince korumak, dengeli beslenmek
• Yavaş nefes ve aşamalı kas gevşetme gibi gevşeme tekniklerini öğrenmek
• Günde birkaç dakika bile olsa farkındalık (mindfulness) meditasyonunu alışkanlık hâline getirmek

Bu adımlar anksiyete bozukluğunun tedavisinin yerini tutmaz, ama tedaviyi destekler. Günlük stresle başa çıkmak için deneyebileceğiniz yöntemleri stresle başa çıkma yolları yazımızda topladık.

Anksiyete İçin Ne Zaman Psikoloğa Gitmeli?

Kaygı birkaç aydır sürüyorsa ve işinizi, okulunuzu, ilişkilerinizi ya da uykunuzu etkiliyorsa bir psikologla görüşmek için iyi bir zamandır. DSÖ'ye göre anksiyete bozukluğu olan her 4 kişiden yalnızca yaklaşık 1'i tedavi alıyor; oysa etkili tedaviler var. Kaygı yaşayan biri için şu durumlarda bir uzmana başvurmayı ertelememek iyi olur:

• Kaygı yüzünden sevdiğiniz etkinliklerden ya da belirli yerlerden kaçınmaya başladıysanız
• Çarpıntı ve yoğun korkuyla gelen ataklar tekrarlıyorsa (bu belirtiler bedensel bir nedenden de kaynaklanabileceği için bir hekime de görünün)
• Kaygıyı bastırmak için alkol, sakinleştirici ya da başka maddelere yöneliyorsanız
• Kaygıya çökkünlük ve isteksizlik eşlik ediyorsa

İlk adımı nasıl atacağınızı psikoloğa gitmek yazımızda anlattık.

Mert Koçak Psikoloji Danışmanlık Merkezi'nde Anksiyete İçin Terapi

Mert Koçak Psikoloji Danışmanlık Merkezi'nde ergen ve yetişkinlerle bireysel terapi, Etiler'de yüz yüze ya da online olarak yapılır. Kaygınızı ve sizi zorlayan durumları ilk olarak ücretsiz bir ön görüşmede konuşabiliriz. Seansların genel işleyişini bireysel terapi sayfasında bulabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular